Miało to miejsce w październiku 1945 r. Zdarzenie to opisane zostało niemal „na gorąco” przez ówczesnego szefa polskiej administracji, pełnomocnika rządu RP Władysława Matulę: „Po przejęciu władzy administracji ogólnej od władz sowieckich nastąpiło przekazanie przez miejscowego niemieckiego burmistrza resztek szczątkowego samorządu niemieckiego, jaki z tych czy innych względów był przez Rosjan tolerowany. Ze względu na kompletne wywiezienie aktów z niemieckiej landratury i dewastacje wewnętrznego urządzenia biurowego, pierwsze dni urzędowałem w gmachu burmistrza miasta, zabierając się do wyszukania i odpowiedniego urządzenia gmachu Urzędu Pełnomocnika” Jak w swych relacjach przekazali uczestnicy tego zdarzenia, niemiecki burmistrz nie ukrywał w tym momencie swego poirytowania.

Dokładną datę przejęcia miasta podał wspomniany Pełnomocnik Rządu RP Matula w innym, współczesnym tamtym zdarzeniom dokumencie mianowicie w raporcie z dnia 8 października 1945 r. w którym napisał: „Przejęcie wspomnianego powiatu nastąpiło 6 b.m. godzina 17-ta po południu”

W rok potem, dla upamiętnienia tego epokowego dla polskich osadników zdarzenia, na budynku przy ulicy Armii Krajowej, noszącym wówczas nr 14 rozebranym przed kilku laty, umieszczona została tablica, zaprojektowana i wykonana przez znakomitego artystę plastyka, Stanisława Kuglina. Pięknie zakomponowana i wyryta na kamiennej tablicy inskrypcja głosi: „W PIERWSZĄ ROCZNICĘ POWROTU DO MACIERZY 6 X 1945 – 6 X 1946”. Mniejsze literki informują, że fundatorem tablicy był Zarząd Miejski w Świnoujściu, a projektantem Stanisław Kuglin. Jej odsłonięcie miało miejsce 7 października 1946 r., z bardzo licznym udziałem polskich mieszkańców.

W kilka lat potem, przeniesiono ją na budynek pierwszej siedziby polskich władz miasta, w którym obecnie znajduje się Muzeum Rybołówstwa. Granitowa tablica, kolorem niezbyt obecnie kontrastująca ze ścianą budynku, z czasem stała się mało widoczna, ale przetrwała i jest pierwszą polską tablicą pamiątkową w Świnoujściu.

Płynęły lata, w ciągu których każdego 5 maja obchodzono rocznicę „wyzwolenia miasta”. Data październikowa, z jakichś tam względów była raczej pomijana. Wyeksponowano ją dopiero w 1995 roku, pół wieku od tego wydarzenia. Poza wydaniem okolicznościowej teczki, rocznicę tę zaakcentowano wmurowaniem w ścianę budynku obecnego Urzędu Miasta, a więc nowego ratusza, tablicy o treści: „50 LAT POLSKIEGO ŚWINOUJŚCIA 7.10.1945 – 7.10.1995”.

Przyznać należy, że pod względem artystycznym, jest ona tylko cieniem swej poprzedniczki z 1946 r. Nie udało się ustalić, mimo niewielkiego upływu lat, kto tę tablicę zaprojektował i wykonał. Tajemnicą też pozostanie, skąd po latach pewna rozbieżność w dacie owego wydarzenia. Może fundatorzy tablicy, jak to każda władza, pokazać chcieli, że wszystko wiedzą lepiej ?

Dr Józef Pluciński

O wspominanych wydarzeniach więcej napisałem w książce „Świnoujskie przełomy 1939 – 1959”. Do nabycia w księgarni „Neptun” przy ul. Bohaterów Września oraz w Nautykwariacie na Wybrzeżu Władyslawa IV.

źródło: www.iswinoujscie.pl